Geldschepping
Wat is geldschepping?
Geldschepping is het ontstaan van nieuw geld in een economie. Geld bestaat grofweg uit contant geld, zoals bankbiljetten en munten, en uit giraal geld: het tegoed op rekeningen bij banken. Het overgrote deel van het geld dat mensen en bedrijven gebruiken is giraal geld. Dit wordt niet door de overheid gedrukt, maar ontstaat in de boeken van banken. Zie ook giraal geld.
Hoe werkt geldschepping door banken?
Volgens de uitleg van de Rabobank ontstaat girale geldschepping wanneer een bank een krediet verstrekt. De bank schrijft het geleende bedrag bij op de rekening van de lener. Aan de activazijde van de balans staat dan de vordering op de lener, aan de passivazijde het tegoed van de lener.
Rekenvoorbeeld: een bank verstrekt een lening van 10.000 euro. Het balanstotaal groeit met 10.000 euro en de geldhoeveelheid ook. Dit is een fictief voorbeeld. Aflossing werkt andersom: het geld verdwijnt weer uit de geldhoeveelheid.
Wat beperkt geldschepping?
Een bank kan niet onbeperkt geld scheppen. Kapitaaleisen, liquiditeitseisen en de vraag naar krediet begrenzen de kredietverlening. De rente die de centrale bank vaststelt beïnvloedt hoe aantrekkelijk lenen is. Te veel geldgroei ten opzichte van de productie kan op termijn bijdragen aan inflatie.
Welke functies heeft geld bij geldschepping?
Geld is een ruilmiddel, een rekeneenheid en een bewaarmiddel. Meer hierover staat op de pagina over de functies van geld. Geldschepping zorgt ervoor dat er genoeg geld is om economische activiteit te financieren.
Wat betekent geldschepping voor je geld op de bank?
Je spaargeld op een bankrekening blijft van jou, ook al gebruikt de bank het voor kredietverlening. Bij een faillissement van een bank is het tegoed beschermd door de Nederlandse depositogarantie. Volgens DNB is je geld automatisch beschermd van 1 cent tot 100.000 euro per persoon per bank. Bij een en/of-rekening geldt dat per persoon, samen dus tot 200.000 euro. Vanaf 1 januari 2024 wordt er uitgekeerd binnen maximaal 7 werkdagen. In specifieke situaties, zoals bij de aan- of verkoop van een woning, geldt gedurende zes maanden een extra bescherming tot 500.000 euro. Beleggingen, verzekeringen en cryptovaluta vallen niet onder de garantie.
Of de garantie ook bij een oorlog of andere crisis werkt, hangt af van de wettelijke regels voor een bankfaillissement. De actuele voorwaarden staan op de website van DNB.
Cijfers en bronnen van geldschepping
| Cijfer | Waarde | Periode | Bron |
|---|---|---|---|
| Dekking Nederlandse depositogarantie | van 1 cent tot 100.000 euro per persoon per bank; bij en/of-rekening per persoon | geldend, bron geraadpleegd oktober 2026 | DNB, Tot welk bedrag is mijn geld beschermd? (HTML) |
| Uitbetaaltermijn depositogarantie | maximaal 7 werkdagen sinds 1 januari 2024 | 2024 | DNB, Tot welk bedrag is mijn geld beschermd? (HTML) |
| Tijdelijke extra bescherming bij specifieke situaties (woning) | tot 500.000 euro gedurende zes maanden | geldend, bron geraadpleegd oktober 2026 | DNB, Tot welk bedrag is mijn geld beschermd? (HTML) |
| Girale geldschepping bij kredietverlening door banken | bij een lening van 10.000 euro groeit de balans en de geldhoeveelheid met 10.000 euro | geldend | Rabobank, Hoe werkt geldschepping? (HTML), secundaire bron |
Veelgestelde vragen over geldschepping
Wat is geldschepping?
Geldschepping is het ontstaan van nieuw geld. Banken doen dit vooral door leningen te verstrekken: het geleende bedrag komt als giraal geld op de rekening van de lener te staan, waardoor de geldhoeveelheid groeit.
Wat betekent geld scheppen?
Het betekent dat er nieuw geld bijkomt dat er eerder niet was. Het gaat meestal om giraal geld dat ontstaat als een bank een lening verstrekt, en om bankbiljetten en reserves van de centrale bank.
Wat zijn de 3 geldfuncties?
Geld is een ruilmiddel, een rekeneenheid en een bewaarmiddel. Met geld betaal je, vergelijk je prijzen en kun je koopkracht bewaren voor later.
Wat als je meer dan 100.000 euro op de bank hebt?
De Nederlandse depositogarantie dekt maximaal 100.000 euro per persoon per bank. Een bedrag daarboven is bij een bankfaillissement niet gegarandeerd gedekt, behalve in specifieke situaties zoals de aan- of verkoop van een woning.
Is het slim om spaargeld te spreiden over banken?
Dat is een persoonlijke afweging. Feit is dat de garantie geldt per persoon per bank, dus tegoeden boven 100.000 euro bij één bank vallen daarboven buiten de garantie.