Monopolie
Wat is een monopolie?
Een monopolie is de marktvorm met de minste concurrentie: er is één aanbieder en veel vragers. Doordat kopers geen goed alternatief hebben, kan de monopolist de prijs verhogen of de hoeveelheid beperken. Daardoor betaalt de consument vaak een hogere prijs dan bij concurrentie.
Wat zijn de kenmerken van een monopolie?
- Eén aanbieder die de hele markt bedient.
- Geen of weinig vervangende producten.
- Hoge toetredingsdrempels, bijvoorbeeld wettelijke rechten, hoge investeringen of een patent.
- De aanbieder is prijszetter in plaats van prijsnemer.
Welke soorten monopolie zijn er, met voorbeelden?
| Soort | Toelichting | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Natuurlijk monopolie | Eén aanbieder is het efficiëntst, door hoge vaste kosten | Spoor, stroom- en gasnetten, waterleidingnet |
| Wettelijk monopolie | De wet geeft één partij het recht | Patenten, concessies |
| Monopolie door marktmacht | Een bedrijf groeit tot een overheersende positie | Een dominant platform in een nichemarkt |
In Nederland kan de overheid het gedrag van bedrijven met een sterke marktpositie beperken. Het toezicht ligt bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM).
Monopolie en oligopolie
Een oligopolie is een markt met een paar grote aanbieders. Ze zijn van elkaar afhankelijk: verlaagt de één de prijs, dan volgt de ander. Het gevolg kan prijsconcurrentie zijn, maar ook stilzwijgende afstemming. Daarom zijn kartelafspraken verboden. Een monopolie heeft juist geen directe rivaal.
Waar let je op bij monopolie?
Een groot marktaandeel is niet automatisch een monopolie. Het gaat om de afbakening van de markt: ook vervangende producten tellen mee. Daarnaast is het niet het bezit van een monopolie dat strafbaar is, maar het misbruiken van een machtspositie.
Veelgestelde vragen over monopolie
Wat is een ander woord voor monopolie?
Alleenverkoop of alleenhandel. De aanbieder heet een monopolist.
Waar komt het woord monopolie vandaan?
Uit het Grieks: monos (alleen) en polein (verkopen).
Wat is een voorbeeld van een natuurlijk monopolie?
Een landelijk netwerk, zoals het spoor of het stroomnet. Het is goedkoper als één partij het netwerk aanlegt dan wanneer er meerdere netwerken naast elkaar komen.
Wat zijn de kenmerken van een monopolie?
Eén aanbieder, geen gelijkwaardig alternatief voor de koper, hoge toetredingsdrempels en prijszettend gedrag.
Wat zijn kenmerken van een oligopolie?
Een klein aantal grote aanbieders, hoge toetredingsdrempels, en onderlinge afhankelijkheid: elk bedrijf houdt rekening met de reactie van de ander.