Progressief, degressief en proportioneel
Wat betekenen de drie begrippen?
Het gaat om de vraag hoe de belastingdruk zich verhoudt tot het inkomen of het bedrag waarover belasting wordt geheven. Het gemiddelde belastingpercentage is de te betalen belasting gedeeld door het inkomen.
| Soort | Gemiddeld percentage bij hoger inkomen | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Progressief | Stijgt | Inkomstenbelasting box 1 |
| Proportioneel | Blijft gelijk | Een vast percentage, zoals btw op een product |
| Degressief | Daalt | Een vast bedrag aan heffing per persoon |
Progressief: box 1 in 2026
In box 1 van de inkomstenbelasting loopt het tarief op met het belastbaar inkomen. Voor mensen onder de AOW-leeftijd geldt in 2026:
- tot 38.883 euro: 35,75%
- van 38.883 tot 78.426 euro: 37,56%
- daarboven: 49,50%
Het hogere percentage geldt alleen over het deel van het inkomen binnen de schijf. Bron: Belastingdienst, Box 1. Zie ook box 1.
Rekenvoorbeeld van progressief, degressief en proportioneel
Stel dat iemand onder de AOW-leeftijd een belastbaar inkomen van 50.000 euro heeft, en dat alleen de schijven hierboven gelden. Dit is een vereenvoudigd voorbeeld zonder heffingskortingen.
- Eerste schijf: 38.883 x 35,75% = 13.900,67 euro.
- Tweede schijf: (50.000 - 38.883) x 37,56% = 11.117 x 37,56% = 4.175,55 euro.
- Totaal: 18.076,22 euro, ofwel 36,15% van 50.000 euro.
Het gemiddelde percentage ligt daarmee boven 35,75%. Bij een hoger inkomen stijgt het verder: dat is progressie.
Degressief en proportioneel
Een proportioneel tarief is een vast percentage over elk bedrag. Een degressief tarief ontstaat bijvoorbeeld bij een vast bedrag aan heffing: wie 20.000 euro verdient en 200 euro betaalt, draagt 1%, wie 100.000 euro verdient en ook 200 euro betaalt, draagt 0,2%. Dit rekenvoorbeeld is fictief, het gaat om het principe.
Marginaal en gemiddeld tarief
Het marginale tarief is het percentage over de laatst verdiende euro. Het gemiddelde tarief is het totaal gedeeld door het inkomen. Bij progressie ligt het marginale tarief boven het gemiddelde tarief.
Waarom kiest een land voor progressie?
Progressie wordt vaak gekoppeld aan draagkracht: wie meer heeft, draagt naar verhouding meer bij. Kritiek is dat hoge marginale tarieven werken en investeren minder aantrekkelijk kunnen maken. De keuze is politiek en verschilt per belasting.
Cijfers en bronnen van progressief, degressief en proportioneel
| Cijfer | Waarde | Periode | Bron |
|---|---|---|---|
| Tarief box 1, eerste schijf (onder AOW-leeftijd) | 35,75% tot 38.883 euro (8,10% inkomstenbelasting + 27,65% premies volksverzekeringen) | 2026 | Belastingdienst (HTML) |
| Tarief box 1, tweede schijf | 37,56% van 38.883 tot 78.426 euro | 2026 | Belastingdienst (HTML) |
| Tarief box 1, derde schijf | 49,50% boven 78.426 euro | 2026 | Belastingdienst (HTML) |
Veelgestelde vragen over progressief, degressief en proportioneel
Wat is een progressief belastingtarief?
Bij een progressief tarief stijgt het percentage dat je betaalt naarmate het belastbaar inkomen hoger wordt. De inkomstenbelasting in box 1 is daar een voorbeeld van.
Wat is degressief?
Bij een degressief tarief daalt het gemiddelde percentage naarmate het bedrag stijgt. Een vast bedrag aan belasting is een voorbeeld: relatief drukt het lichter voor wie meer verdient.
Wat betekent proportioneel?
Proportioneel betekent dat iedereen hetzelfde percentage betaalt, ongeacht de hoogte van het inkomen of bedrag.
Welke belastingschijven zijn er in box 1 in 2026?
In 2026 zijn er voor mensen onder de AOW-leeftijd drie schijven: 35,75% tot 38.883 euro, 37,56% tot 78.426 euro en 49,50% daarboven.