DFTDe Financiële Termenlijst

Proportioneel variabele kosten

Bijgewerkt 6 oktober 2026
DefinitieProportioneel variabele kosten zijn kosten die in dezelfde verhouding meegroeien met de productie of omzet. Verdubbelt het aantal geproduceerde eenheden, dan verdubbelen ook deze kosten. Per eenheid blijven de kosten gelijk. Grondstoffen en de inkoop van handelsgoederen zijn typische voorbeelden.

Wat zijn proportioneel variabele kosten?

Variabele kosten veranderen met de productie of omzet. Bij proportioneel variabele kosten gebeurt dat precies evenredig. Maak je tien procent meer producten, dan stijgen deze kosten ook met tien procent. De kosten per eenheid veranderen niet.

Formule van proportioneel variabele kosten

  • Totale variabele kosten = variabele kosten per eenheid x aantal eenheden
  • Gemiddelde variabele kosten per eenheid = totale variabele kosten / aantal eenheden

Bij proportioneel variabele kosten is dat gemiddelde constant.

Rekenvoorbeeld van proportioneel variabele kosten

Stel dat een bakker per brood 4 euro aan grondstoffen en verpakking kwijt is. Bij 1.000 broden zijn de variabele kosten 4 x 1.000 = 4.000 euro. Bij 2.000 broden zijn ze 4 x 2.000 = 8.000 euro. De kosten per brood blijven 4 euro.

Andere typen variabele kosten

TypeGedrag ten opzichte van de productieVoorbeeld
Proportioneelstijgt evenrediggrondstoffen
Progressiefstijgt sneller dan de productieoverwerktoeslagen
Degressiefstijgt langzamer dan de productieinkoopkorting bij grote volumes

Naast variabele kosten bestaan vaste kosten, zoals huur. Die veranderen niet met de productie, zolang de capaciteit gelijk blijft.

Waarom zijn proportioneel variabele kosten belangrijk?

Het onderscheid tussen vast en variabel is nodig voor de berekening van het break-evenpunt: het punt waarop de omzet de totale kosten dekt. Zie de tool break-even berekenen. Ook voor de winstmarge is het belangrijk te weten welk deel van de kosten meebeweegt met de omzet.

Waar let je op bij proportioneel variabele kosten?

In de praktijk zijn weinig kosten volledig proportioneel. Een deel is vaak semi-variabel: een vast basisbedrag met een variabel deel erbovenop, zoals een energiecontract met een vaste en een variabele component.

Veelgestelde vragen over proportioneel variabele kosten

Wat zijn proportioneel variabele kosten?

Het zijn kosten die evenredig meebewegen met de productie of omzet. Per eenheid blijven ze gelijk, in totaal groeien ze mee.

Wat is de formule voor variabele kosten?

Totale variabele kosten zijn de variabele kosten per eenheid vermenigvuldigd met het aantal eenheden. Gemiddelde variabele kosten zijn de totale variabele kosten gedeeld door het aantal eenheden.

Wat zijn progressief variabele kosten?

Progressief variabele kosten stijgen sneller dan de productie, bijvoorbeeld door duur overwerk bij hoge drukte.

Wat zijn degressief variabele kosten?

Degressief variabele kosten stijgen langzamer dan de productie, bijvoorbeeld door inkoopkorting bij grotere afname.