Arbeidsproductiviteit
Wat is arbeidsproductiviteit?
Arbeidsproductiviteit meet hoeveel een economie, sector of bedrijf produceert per eenheid arbeid. Wat er precies wordt bedoeld met productiviteit hangt af van de noemer: per gewerkt uur, per werkzame persoon of per fte. Het CBS rekent in de nationale statistiek per gewerkt uur, omdat dat rekening houdt met verschillen in deeltijdwerk.
Formule voor arbeidsproductiviteit
Arbeidsproductiviteit = productie / arbeidsinzet
Voor een land is de productie het reële bbp of de toegevoegde waarde in volume, en de arbeidsinzet het aantal gewerkte uren. Voor een bedrijf kan het aantal geproduceerde stuks per medewerker of per uur dienen.
Rekenvoorbeeld van arbeidsproductiviteit
Stel dat een fabriek in een week 4.800 producten maakt met 20 medewerkers die elk 40 uur werken. De arbeidsinzet is 20 x 40 = 800 uur. De arbeidsproductiviteit is 4.800 / 800 = 6 producten per gewerkt uur. Maakt dezelfde fabriek in 760 uur 4.800 producten, dan is dat 6,3 producten per uur en dus 5% productiever. Dit is een rekenvoorbeeld.
Wat zijn de cijfers van arbeidsproductiviteit in Nederland?
Volgens het CBS steeg de arbeidsproductiviteit in 2025 met 2,4 procent. Dit cijfer (CBS, april 2026) was gebaseerd op een bbp-groei van 1,8 procent, terwijl er 0,6 procent minder uren werd gewerkt. Dat is de hoogste stijging in twintig jaar. Het CBS heeft de bbp-groei over 2025 later voorlopig bijgesteld naar 1,6 procent (2 juli 2026); een herzien productiviteitscijfer is niet gecontroleerd. In 2023 en 2024 was er juist een daling, van 1,9 en 0,3 procent. Over de afgelopen tien jaar was de groei gemiddeld 0,3 procent per jaar.
Hoe kan de arbeidsproductiviteit stijgen?
De belangrijkste factoren zijn meer kapitaal per werknemer (machines, software), technologische vooruitgang, beter opgeleid personeel en betere organisatie. Het CBS noemt productiviteitsgroei op lange termijn de belangrijkste bron van economische groei. Productiviteit per werknemer en per hoofd van de bevolking verschillen overigens: zie ook bbp per hoofd.
Waar let je op bij arbeidsproductiviteit?
Een hoge productiviteit betekent niet dat mensen harder werken. Het kan ook komen door meer kapitaal, een andere sectorsamenstelling of doordat laagproductieve banen verdwijnen. Vergelijk daarom altijd dezelfde maatstaf, per uur of per persoon, en reële cijfers (zie reëel bbp) in plaats van nominale.
Cijfers en bronnen van arbeidsproductiviteit
| Cijfer | Waarde | Periode | Bron |
|---|---|---|---|
| Groei arbeidsproductiviteit Nederlandse economie | 2,4 procent hoger dan in 2024; hoogste stijging in twintig jaar | 2025 | CBS (HTML) |
| Economische groei en gewerkte uren | bbp +1,8 procent (raming april 2026; later voorlopig bijgesteld naar +1,6 procent, CBS 2 juli 2026); 0,6 procent minder gewerkte uren | 2025 | CBS (HTML) |
| Productiviteitsontwikkeling 2023 en 2024 | daling van 1,9 procent (2023) en 0,3 procent (2024); tienjaarsgemiddelde 0,3 procent per jaar | 2023-2025 | CBS (HTML) |
| Groei Nederlands bbp (volumegroei), laatste voorlopige cijfer | 1,6% (voorlopig; publicatie 2 juli 2026). Eerder gepubliceerd: 1,9% (eerste raming) en 1,8% (april 2026) | 2025 | CBS, Export goed voor meer dan helft economische groei (HTML) |
Veelgestelde vragen over arbeidsproductiviteit
Wat is arbeidsproductiviteit?
Arbeidsproductiviteit is de productie per gewerkt uur of per werkzame persoon. Het laat zien hoeveel waarde arbeid in een bepaalde tijd oplevert.
Hoe bereken je arbeidsproductiviteit?
Deel de productie (bijvoorbeeld het reële bbp of de toegevoegde waarde) door het aantal gewerkte uren of het aantal werkzame personen.
Hoeveel uur per dag ben je productief?
Daar bestaat geen vaste norm voor. Arbeidsproductiviteit meet de output per gewerkt uur, niet het aantal uren waarin iemand echt geconcentreerd werkt.
Hoe kan de arbeidsproductiviteit stijgen?
Door meer kapitaal en technologie per werknemer, betere scholing, efficiëntere organisatie en innovatie.