Gevangenendilemma
Wat is het gevangenendilemma?
Het gevangenendilemma, in het Engels prisoner’s dilemma, is het bekendste voorbeeld uit de speltheorie. De naam komt van een verhaal over twee verdachten die apart worden verhoord. Beide hebben dezelfde keuze: zwijgen (samenwerken met elkaar) of de ander verraden. Wat ze krijgen, hangt af van wat beiden doen.
Hoe werkt het gevangenendilemma?
Stel dat de straffen zijn zoals in deze tabel (een voorbeeld, geen echte zaak). De getallen zijn jaren cel voor speler A en speler B.
| B zwijgt | B verraadt | |
|---|---|---|
| A zwijgt | 1 en 1 | 5 en 0 |
| A verraadt | 0 en 5 | 3 en 3 |
Kijk vanuit A. Zwijgt B, dan is verraden beter voor A (0 jaar tegen 1). Verraadt B, dan is verraden ook beter (3 jaar tegen 5). Verraden is dus altijd de beste keuze, ongeacht wat B doet. Voor B geldt hetzelfde. Beiden verraden en krijgen 3 jaar, terwijl beiden zwijgen slechts 1 jaar had opgeleverd.
Wat is het Nash-evenwicht in het gevangenendilemma?
Het Nash-evenwicht is de combinatie van keuzes waarbij niemand spijt heeft zolang de ander blijft bij zijn keuze. Hier is dat: beiden verraden. Het is niet de beste uitkomst voor de groep, wat het dilemma vormt. Een dominante strategie (altijd verraden) leidt tot een slechtere uitkomst dan samenwerking.
Gevangenendilemma in de economie
Het model verklaart situaties waarin eigenbelang en gezamenlijk belang botsen:
- Prijzenoorlog: twee bedrijven verlagen hun prijs om klanten te winnen, terwijl beiden meer verdienen bij hoge prijzen.
- Kartels: leden hebben prikkel om stiekem meer te produceren dan afgesproken.
- Klimaatafspraken en gemeenschappelijke middelen: elk land wil vrij rijden op de inspanning van anderen.
Als het spel vaak wordt herhaald, kan samenwerking ontstaan, omdat verraad een volgende keer wordt bestraft.
Waar let je op bij het gevangenendilemma?
Het is een sterk vereenvoudigd model. Echte partijen kunnen overleggen, afspraken afdwingen of elkaar vertrouwen. De getallen in de tabel zijn een illustratie, de volgorde van de uitkomsten (verraden tegen een zwijger is het best, samen zwijgen beter dan samen verraden, samen verraden beter dan zwijgen tegen een verrader) is waar het model om draait.
Veelgestelde vragen over gevangenendilemma
Wat is het gevangenendilemma?
Een model uit de speltheorie waarin twee spelers allebei de keuze hebben tussen samenwerken en verraden. Verraden is voor elk individu de beste keuze, maar samenwerken geeft samen een beter resultaat.
Wat is een Nash-evenwicht?
Een situatie waarin geen enkele speler zijn uitkomst kan verbeteren door alleen zijn eigen keuze te veranderen. In het gevangenendilemma is dat de uitkomst waarin beide spelers verraden.
Wanneer is er sprake van een gevangenendilemma?
Als individueel verraden voor iedere speler lonender is, ongeacht wat de ander doet, terwijl samenwerken voor beiden samen een betere uitkomst geeft.
Wat is speltheorie?
Speltheorie bestudeert hoe partijen hun keuzes maken als de uitkomst ook afhangt van de keuzes van anderen. Het wordt toegepast in economie, politiek en biologie.