Koopkracht
DefinitieKoopkracht is de hoeveelheid goederen en diensten die iemand met een bepaald inkomen kan kopen. De koopkracht stijgt als het inkomen harder groeit dan de prijzen en daalt als de prijzen harder stijgen dan het inkomen. Het Centraal Planbureau en het CBS rapporteren de ontwikkeling.
Wat bepaalt koopkracht?
Koopkracht verandert door loonstijging, belastingen en toeslagen en door inflatie. Het CPB berekent de mediane koopkrachtverandering van huishoudens.
Wat zijn de actuele cijfers van koopkracht?
- Raming (CPB, na Prinsjesdag 2026): mediane koopkracht +0,6 procent in 2026 en -0,1 procent in 2027.
- Realisatie (CBS): mediane koopkracht +1,2 procent in 2025 (voorlopig), maar 40,2 procent van de personen ging erop achteruit.
- Cao-lonen: +4,0 procent in het derde kwartaal van 2026, reëel +0,8 procent.
Cijfers en bronnen van koopkracht
| Cijfer | Waarde | Periode | Bron |
|---|---|---|---|
| Mediane koopkrachtverandering alle huishoudens, CPB-raming na Prinsjesdag (statisch) | 2026: +0,6%; 2027: -0,1% (na maatregelen Miljoenennota; was -0,3% in de conceptraming van augustus) | 2026-2027 (CPB MEV 2027, gepubliceerd 15 september 2026) | CPB Macro Economische Verkenning 2027 (Main economic indicators + Macro Economic Outlook) (PDF) |
| Hoe de raming voor 2027 binnen zes maanden veranderde (mediane koopkracht 2026 / 2027) | CEP maart 2026: +1,4% / 0,0%; concept-MEV augustus 2026: +0,6% / -0,3%; MEV september 2026: +0,6% / -0,1%. Inflatie (CPI) 2026 in dezelfde stappen: 2,3% naar 3,3%; 2027: 2,1% naar 2,8% naar 2,7% | maart-september 2026 | CPB Centraal Economisch Plan 2026 (Tabel 1.1), CPB Concept-MEV 2027 (Tabel 1.1), CPB MEV 2027 (PDF) |
| CPB-reeks mediane koopkracht (statisch) en inflatie, loonontwikkeling 2022-2027 | Koopkracht: 2022 -2,5%; 2023 -0,7%; 2024 +2,9%; 2025 +1,0%; 2026 +0,6%; 2027 -0,1%. Cao-loon bedrijven: 3,1; 5,9; 6,7; 5,2; 4,2; 3,8. CPI: 10,0; 3,8; 3,3; 3,3; 3,3; 2,7. Loonvoet per uur: 3,2; 6,5; 5,4; 6,2; 4,5; 4,4. Spaarquote: 1,9; 3,3; 4,3; 5,5; 4,2; 4,4 (% besteedbaar inkomen) | 2022-2027 | CPB Concept-MEV 2027 Tabel 1.1 en MEV 2027 Main economic indicators (PDF) |
| Koopkrachtraming per groep, 2026 en 2027 (mediaan, CPB) | 2027: gepensioneerden +0,3%; werkenden -0,2%; uitkeringsontvangers -0,1%; alleenstaanden -0,1%; tweeverdieners -0,1%; eenverdieners -0,2%; met kinderen -0,1%; zonder kinderen -0,2%; laagste inkomensgroep (1-20%) +0,2%, hoogste (81-100%) -0,2%. 2026: gepensioneerden +1,1%; werkenden +0,4%; uitkering +0,5%; laagste inkomen +0,7%; hoogste +0,4% | 2026-2027 | CPB MEV 2027, Figuur 2.3 (afgelezen uit de grafiek in de PDF, p. 5-6) (PDF) |
| Gerealiseerde mediane koopkrachtontwikkeling van personen (CBS, dynamisch), laatste jaren | 2019: +1,5%; 2020: +2,5%; 2021: +1,4%; 2022: -1,1%; 2023: +0,6%; 2024: +3,8%; 2025: +1,2% (voorlopig). Aandeel personen met koopkrachtdaling: 2022: 54,5%; 2023: 46,4%; 2024: 30,9%; 2025: 40,2% | 2012-2025 (2025 voorlopig, tabel bijgewerkt 18 september 2026) | CBS StatLine 83781NED - Koopkrachtontwikkeling personen; huishoudenskenmerken (API) |
| Gerealiseerde koopkracht 2025 per huishoudtype, leeftijd en inkomensbron (CBS) | Eenpersoonshuishouden +0,8%; eenoudergezin +1,7%; paar met kinderen +2,1%; paar zonder kinderen +0,7%; hoofdkostwinner 65+ +0,3% (2022: -3,0%); 25-45 jaar +1,7%; uitkering pensioen +0,3%; bijstand +1,3%; zelfstandige +0,1%; dga/grootaandeelhouder -0,7%; studiefinanciering -7,2%. Laagste 10%-inkomensgroep +1,0%, hoogste 10% +1,2% | 2025 (voorlopig) | CBS StatLine 83781NED (API) |
| Cao-loonstijging CBS, per kwartaal en reëel (gecorrigeerd voor inflatie) | Q1 2026: +4,5% (reëel +2,0%); Q3 2026: +4,0% (reëel +0,8%; overheid 3,9%, gesubsidieerd 4,0%, bedrijven 4,1%). Piek Q3 2024: +6,8%. Jaargemiddelde cao-lonen per uur incl. bijzondere beloningen: 2022 3,2%; 2023 6,1%; 2024 6,5%; 2025 5,0%. Q3 2026 voorlopig, gebaseerd op 91% van de cao's | 2022-Q3 2026 | CBS StatLine 85663NED en CBS nieuwsberichten cao-lonen (1 oktober 2026, 2 april 2026) (HTML) |
| Consumentenprijsinflatie (CPI) CBS, jaar en recente maanden | Jaargemiddelde CPI: 2022 10,0%; 2023 3,8%; 2024 3,3%; 2025 3,2%. 2026: januari 2,4%; mei 3,5%; augustus 3,3%; september 3,4% (voorlopig) | 2022-september 2026 | CBS StatLine 86141NED - Consumentenprijzen; CPI 2025=100, index en mutaties (bijgewerkt 2 oktober 2026) (API) |
| Armoede en armoedegrens als koopkrachtmaat (CPB-raming) | Personen onder de armoedegrens: 2024: 551.300 (3,1%); 2025: 520.000 (3,0%); 2026: 460.000 (2,6%); 2027: 460.000 (2,6%). Kinderen in armoede 2027: 74.000 (2,3%). Armoedegrens alleenstaande: EUR 1.600 (2024), EUR 1.640 (2025), EUR 1.690 (2026), EUR 1.748 (2027) per maand. Noodfonds Energie 2027: ca. 450.000 huishoudens in aanmerking | 2024-2027 | CPB MEV 2027 Figuur 2.2 (afgelezen) en Concept-MEV 2027 voetnoot 7 (PDF) |
| Wettelijk minimumloon per 1 juli 2026 | EUR 14,99 per uur (21 jaar en ouder); referentie EUR 2.337,00 bruto per maand; verhoging 1,90% t.o.v. 1 januari 2026 (EUR 14,71) | 1 juli 2026 | Staatscourant 2026, nr. 16505 (regeling Ministerie van SZW, 28 april 2026) (HTML) |
| Belastingparameters box 1 2026 versus 2027 (Belastingplan 2027), onder AOW-leeftijd | Tarief schijf 1: 35,75% naar 36,23%; schijf 2: 37,56% naar 38,16%; schijf 3: 49,50% (ongewijzigd). Grens schijf 1: EUR 38.883 naar EUR 39.247; grens schijf 2: EUR 78.426 (bevroren). Algemene heffingskorting max EUR 3.115 naar EUR 3.154; arbeidskorting max EUR 5.685 naar EUR 5.929. Tabelcorrectiefactor 1,026, maar slechts 48% toegepast (indexatiefactor 1,01248) | 2026 vs 2027 (wetsvoorstel 15 september 2026) | Wetsvoorstel Belastingplan 2027, Parametertabellen (Tabel 1 en 3), Ministerie van Financiën (PDF) |
| Koopkrachtpakket in Belastingplan 2027 | Koopkrachtpakket van EUR 1,5 miljard voor lage en middeninkomens; arbeidskorting +EUR 173; tarieven eerste en tweede schijf elk 0,06%-punt lager; verlaagde accijns op benzine EUR 0,85 en diesel EUR 0,55 per liter verlengd | 2027 (aangekondigd 15 september 2026) | Rijksoverheid.nl nieuwsbericht Belastingplan 2027 (HTML) |
Veelgestelde vragen over koopkracht
Wat is koopkracht?
Koopkracht is de hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kunt kopen.
Wat verwacht het CPB voor 2027?
Het CPB raamt de mediane koopkracht op -0,1 procent in 2027, na +0,6 procent in 2026.