Bestedingsinflatie en kosteninflatie
Wat is het verschil tussen bestedingsinflatie en kosteninflatie?
Inflatie is de stijging van het algemene prijsniveau. Economen onderscheiden twee hoofdoorzaken. Bij bestedingsinflatie (ook vraaginflatie genoemd) is de vraag naar goederen en diensten groter dan het aanbod. Bij kosteninflatie stijgen de productiekosten en rekenen bedrijven die door.
| Bestedingsinflatie | Kosteninflatie | |
|---|---|---|
| Oorzaak | Te veel vraag ten opzichte van aanbod | Hogere kosten voor bedrijven |
| Voorbeelden | Sterke groei, lage rente, veel consumptie | Duurdere energie, grondstoffen of lonen |
| Waar begint het | Aan de vraagkant | Aan de aanbodkant |
| Effect op productie | Productie en werkgelegenheid stijgen vaak | Productie kan dalen bij hoge kosten |
Hoe werkt bestedingsinflatie?
Als huishoudens, bedrijven en overheid samen meer willen kopen dan er geproduceerd kan worden, stijgen de prijzen. Dit komt voor in een hoogconjunctuur, bij lage rente of door veel overheidsuitgaven. Bedrijven kunnen hogere prijzen vragen omdat klanten toch kopen.
Hoe werkt kosteninflatie?
Bij kosteninflatie komt de druk van de aanbodkant. Als energie, grondstoffen of lonen duurder worden, stijgen de kosten van producenten. Zij zetten hun prijzen omhoog om hun marge te behouden. Een bekend voorbeeld is een stijging van energieprijzen die door de hele keten heen doorwerkt. Combineert kosteninflatie met zwakke economische groei, dan spreken economen van stagflatie.
Wat is de verwachte inflatie in 2026 en 2027?
Het Centraal Planbureau raamt in zijn septemberraming van 2026 een inflatie (CPI) van 3,3 procent in 2026 en 2,7 procent in 2027. In augustus 2026 noemde het CPB als belangrijkste oorzaak hogere energie- en brandstofprijzen, dus een kostenfactor. Ramingen zijn onzeker en worden regelmatig bijgesteld. Het CPB berekent inflatie met de consumentenprijsindex (CPI).
Waarom is het onderscheid tussen bestedingsinflatie en kosteninflatie van belang?
De oplossing verschilt. Bestedingsinflatie kun je afremmen door vraag te temperen, bijvoorbeeld via hogere rente. Bij kosteninflatie helpt een hogere rente minder, omdat de oorzaak aan de aanbodkant ligt. In de praktijk komen beide vormen vaak tegelijk voor. Bereken zelf wat inflatie doet met een bedrag met de inflatiecalculator.
Cijfers en bronnen van bestedingsinflatie en kosteninflatie
| Cijfer | Waarde | Periode | Bron |
|---|---|---|---|
| CPB-raming CPI-inflatie 2026 | 3,3% | 2026, raming september 2026 | CPB, September projection 2026 (MEV 2027) (HTML) |
| CPB-raming CPI-inflatie 2027 | 2,7% | 2027, raming september 2026 | CPB, September projection 2026 (MEV 2027) (HTML) |
| CPB-raming augustus 2026: oorzaak hogere inflatie | hogere energie- en brandstofprijzen; inflatie 3,3% in 2026 en 2,8% in 2027 (augustusraming) | augustus 2026 | CPB, persbericht CPB Projections augustus 2026 (HTML) |
Veelgestelde vragen over bestedingsinflatie en kosteninflatie
Wat is kosteninflatie?
Kosteninflatie ontstaat als bedrijven hogere kosten hebben, bijvoorbeeld voor energie of grondstoffen, en deze doorberekenen in hun prijzen.
Wat is prijsinflatie?
Prijsinflatie is de stijging van het algemene prijsniveau in een economie, meestal gemeten als procentuele verandering van de consumentenprijzen ten opzichte van een jaar eerder.
Wat zijn de verschillende soorten inflatie?
Vaak genoemd worden bestedingsinflatie (vraag), kosteninflatie (aanbod), geïmporteerde inflatie en, bij extreme gevallen, hyperinflatie.
Wat is de verwachte inflatie in 2026 en 2027?
Het CPB ramde in september 2026 een inflatie van 3,3 procent in 2026 en 2,7 procent in 2027. Dit zijn ramingen en kunnen veranderen.