Conjunctuur
Wat is conjunctuur?
Conjunctuur is de beweging van de economie op de middellange termijn. De economie groeit niet in een rechte lijn: er zijn jaren van snelle groei en jaren van stilstand of krimp. Het geheel van die golven heet conjunctuur, en wat daarmee te maken heeft, noemt men conjunctureel. Het woord wordt ook wel (onjuist) gespeld als “conjuctuur”. Een conjunctuurbeweging staat los van structurele veranderingen zoals vergrijzing of technologie, die de groeitrend zelf veranderen.
Wat zijn de 4 fasen van de conjunctuur?
De conjunctuurcyclus kent vier fasen:
- Hoogconjunctuur: de productie ligt boven de trend en neemt nog toe. Bedrijven investeren, de werkloosheid is laag en prijzen en lonen stijgen sneller.
- Neergang: de economie ligt nog boven de trend, maar de groei neemt af.
- Laagconjunctuur: de productie ligt onder de trend. Bestedingen en investeringen zijn laag, de werkloosheid loopt op.
- Herstel: de economie ligt nog onder de trend, maar de groei trekt weer aan.
Een langdurige laagconjunctuur met krimp van het bbp noemt men een recessie; zie bbp en reëel bbp.
Welke indicatoren bepalen de conjunctuur?
Er is niet één maatstaf. Economen kijken naar een groep indicatoren, zoals productie in de industrie, consumentenbestedingen, investeringen, export, werkloosheid en consumenten- en producentenvertrouwen. Sommige lopen vooruit op de conjunctuur (zoals vertrouwen en orders), andere lopen gelijk of achter (zoals werkloosheid).
Hoe werkt de CBS-conjunctuurklok?
Het CBS publiceert elke maand de Conjunctuurklok, een grafiek die de stand van de Nederlandse conjunctuur laat zien aan de hand van 13 geselecteerde indicatoren. Elke indicator wordt in een kwadrant geplaatst naar de fase waarin hij zich bevindt. Bij een gewone cyclus beweegt de puntenwolk tegen de klok in. Welke fase de economie in zit, bepaalt het CBS op basis van de meerderheid van de indicatoren of het gemiddelde.
Welke conjunctuur zitten we in?
Dat verandert per maand en hangt af van het meest recente cijfer. Raadpleeg daarvoor de actuele Conjunctuurklok van het CBS. Voor het inflatieaspect van de cyclus zie inflatie en voor de combinatie van stagnatie en hoge prijzen stagflatie.
Verschil tussen laagconjunctuur en hoogconjunctuur
Bij hoogconjunctuur is er veel vraag, krapte op de arbeidsmarkt en neemt de inflatie vaak toe. Bij laagconjunctuur is de vraag zwak, nemen faillissementen en werkloosheid toe en blijft de inflatie meestal lager. Overheid en centrale bank proberen de uitslagen te dempen, de overheid met begroting en belasting, de centrale bank met de rente.
Cijfers en bronnen van conjunctuur
| Cijfer | Waarde | Periode | Bron |
|---|---|---|---|
| Aantal indicatoren in de CBS-Conjunctuurklok | 13 geselecteerde indicatoren | geldend, bron geraadpleegd oktober 2026 (oudere CBS-artikelen noemen 15) | CBS, Conjunctuurklok (HTML) |
| Publicatiefrequentie van de Conjunctuurklok | maandelijks | geldend, bron geraadpleegd oktober 2026 | CBS, Conjunctuurklok (HTML) |
| Vier fasen in de CBS-Conjunctuurklok | hoogconjunctuur, neergang, laagconjunctuur, herstel | geldend, bron geraadpleegd oktober 2026 | CBS, Conjunctuurklok (HTML) |
Veelgestelde vragen over conjunctuur
Wat wordt bedoeld met conjunctuur?
De op- en neergang van de economie rond de groeitrend, zichtbaar in productie, werkgelegenheid en bestedingen.
Wat zijn de 4 fasen van de conjunctuur?
Hoogconjunctuur, neergang, laagconjunctuur en herstel. Daarna begint de cyclus opnieuw.
Welke indicatoren bepalen de conjunctuur?
Bijvoorbeeld productie, consumentenbestedingen, investeringen, werkloosheid en vertrouwen. Het CBS combineert er 13 in de conjunctuurklok.
Wat is het verschil tussen laagconjunctuur en hoogconjunctuur?
Bij hoogconjunctuur groeit de economie boven de trend, met krapte op de arbeidsmarkt en stijgende prijzen. Bij laagconjunctuur ligt de activiteit onder de trend en loopt de werkloosheid op.