Loon-prijsspiraal
Wat is een loon-prijsspiraal?
Een loon-prijsspiraal ontstaat als prijzen en lonen elkaar opjagen. Het mechanisme verloopt in stappen:
- De prijzen stijgen, bijvoorbeeld door duurdere energie of grondstoffen.
- Werknemers verliezen koopkracht en vragen compensatie via hogere lonen.
- Bedrijven krijgen hogere loonkosten en verhogen hun verkoopprijzen.
- De hogere prijzen leiden tot nieuwe looneisen, en de cyclus begint opnieuw.
Zo kan een tijdelijke prijsschok uitgroeien tot structureel hogere inflatie.
Rekenvoorbeeld van een loon-prijsspiraal
Stel dat de prijzen met 4% stijgen en werknemers 4% meer loon krijgen. Als loonkosten 50% van de kostprijs vormen, stijgt de kostprijs door het loon met 2%. Het bedrijf zet die 2% door in de prijs. Die prijsstijging leidt een volgende ronde tot nieuwe loonvraag. Dit is een rekenvoorbeeld en geen voorspelling.
Wat zijn de cijfers van de loon-prijsspiraal in Nederland?
Volgens het CBS stegen de cao-lonen in 2025 met gemiddeld 5,0 procent. De inflatie op basis van de consumentenprijsindex was in dezelfde periode 3,3 procent, zodat de reële cao-loonstijging uitkwam op 1,6 procent. In 2023 en 2024 stegen de cao-lonen met meer dan 6 procent. Dat de lonen sneller stijgen dan de prijzen is op zichzelf nog geen bewijs van een spiraal: dat vraagt dat lonen en prijzen elkaar blijvend versterken.
Wat is het verschil tussen een loon-prijsspiraal en loonrigiditeit?
Loon- en prijsrigiditeit betekent dat lonen en prijzen traag aanpassen, bijvoorbeeld doordat cao-afspraken maar eens in de zoveel tijd worden herzien. Dat vertraagt de spiraal, maar kan ook zorgen dat die later doorwerkt. Een spiraal is bovendien iets anders dan stagflatie, waar hoge inflatie samengaat met stagnerende groei.
Hoe wordt een loon-prijsspiraal doorbroken?
Centrale banken verhogen de rente om de vraag af te remmen. Overheden en sociale partners kunnen afspraken maken over gematigde loonontwikkeling. Wat de loonontwikkeling in de komende jaren zal zijn, verschilt per raming; kijk voor actuele cijfers bij het CPB en het CBS.
Cijfers en bronnen van loon-prijsspiraal
| Cijfer | Waarde | Periode | Bron |
|---|---|---|---|
| Stijging cao-lonen | gemiddeld 5,0 procent; publieke sector 3,9, gesubsidieerde instellingen 4,8, bedrijven 5,3 procent | 2025 | CBS (HTML) |
| Inflatie (CPI) en reële cao-loonstijging | gemiddeld 3,3 procent over de eerste 11 maanden; reële cao-loonstijging 1,6 procent | 2025 | CBS (HTML) |
| Cao-loonstijging 2023 en 2024 | meer dan 6 procent per jaar | 2023-2024 | CBS (HTML) |
Veelgestelde vragen over loon-prijsspiraal
Wat betekent loon-prijsspiraal?
Het is het proces waarin stijgende prijzen leiden tot hogere lonen, die weer tot hogere prijzen leiden, en zo verder.
Wat betekent een prijsspiraal?
Een prijsspiraal is een zichzelf versterkende prijsstijging, waarbij elke verhoging nieuwe verhogingen veroorzaakt.
Wat is loon- en prijsrigiditeit?
Dat is het verschijnsel dat lonen en prijzen langzaam aanpassen, bijvoorbeeld door cao's en contracten, waardoor ze niet direct op marktveranderingen reageren.
Wat is de verwachte loonstijging in 2027?
Daar bestaat geen vast cijfer voor. Het CPB en De Nederlandsche Bank publiceren ramingen, die per publicatie verschillen. Bekijk de meest recente raming.
Hoeveel stijgt je loon per jaar?
Dat hangt af van je cao of arbeidscontract. Gemiddeld stegen de cao-lonen in 2025 met 5,0 procent volgens het CBS.