Prijsrigiditeit (prijsstarheid)
Wat is prijsrigiditeit?
Prijsrigiditeit betekent dat prijzen traag reageren. Verandert de vraag of stijgen de kosten, dan blijven de prijzen toch een tijd gelijk. Volgens de basistheorie van vraag en aanbod zouden prijzen direct moeten bewegen naar een nieuw evenwicht. In de praktijk gebeurt dat vaak pas na maanden. Een ander woord is prijsstarheid, in het Engels price stickiness.
Wat is loonstarheid als vorm van prijsrigiditeit?
Loonstarheid is dezelfde starheid bij lonen. Lonen dalen zelden, ook niet bij een slappe arbeidsmarkt, omdat ze in cao’s en arbeidscontracten zijn vastgelegd en omdat werknemers zich verzetten tegen een loonsverlaging. De uitkomst is dat bedrijven bij tegenvallende vraag eerder personeel ontslaan dan lonen verlagen.
Wat zijn oorzaken van prijsrigiditeit?
- Vaste contracten en afspraken over prijzen
- Menukosten: het kost moeite en geld om prijslijsten, kaartjes en systemen aan te passen
- Psychologische prijsdrempels, zoals 9,99 euro
- Zorg dat klanten weglopen bij een prijsverhoging
- In een oligopolie een knik in de prijsafzetlijn: bij een prijsverhoging volgen concurrenten niet, bij een verlaging wel, waardoor prijsverandering weinig oplevert
Gevolgen van prijsrigiditeit
Door prijsstarheid past de economie zich bij een schok aan via hoeveelheden. In een recessie daalt dan de productie en stijgt de werkloosheid, in plaats van dat prijzen en lonen dalen. Het verklaart deels waarom een conjunctuurschommeling zo lang kan doorwerken. Stijgende kosten worden daarentegen juist wel doorberekend, wat bij een loon-prijsspiraal de inflatie kan versterken. Hoe gevoelig de vraag is voor een prijsverandering lees je bij prijselasticiteit.
Rekenvoorbeeld van loonruimte bij prijsrigiditeit
Loonruimte is de ruimte voor loonstijging zonder dat de loonkosten per product stijgen. Stel dat de arbeidsproductiviteit 1 procent groeit en de inflatie 2 procent is. De loonruimte is dan ongeveer 1 + 2 = 3 procent. Stijgen de lonen sterker, dan moeten bedrijven hun prijzen verhogen of verdienen ze minder.
Let op bij prijsrigiditeit
Niet alle prijzen zijn even star. Prijzen van grondstoffen en beursproducten veranderen vaak per dag, prijzen van abonnementen en diensten veel langzamer. Prijsrigiditeit is een tendens, geen vaste wet.
Veelgestelde vragen over prijsrigiditeit
Wat is prijsstarheid?
Prijsstarheid is een andere naam voor prijsrigiditeit: prijzen veranderen niet of nauwelijks mee met vraag en kosten.
Wat betekent loonstarheid?
Lonen dalen niet snel, ook niet als de vraag naar arbeid afneemt. Cao's, contracten en weerstand bij werknemers houden de lonen vast.
Wat is loonruimte?
De ruimte waarbinnen lonen kunnen stijgen zonder dat bedrijven hun prijzen hoeven te verhogen. Die ruimte hangt vooral af van de arbeidsproductiviteit en de inflatie.
Wat is de prijsafzetlijn?
De prijsafzetlijn is de afzetcurve van een bedrijf, die de hoeveelheid toont die bij elke prijs wordt verkocht. Bij een knik in de lijn, zoals in een oligopolie, blijven prijzen vaak stabiel.
Wat is een loon-prijsspiraal?
Een proces waarin hogere prijzen leiden tot hogere lonen, die weer tot hogere prijzen leiden. Zie de pagina over de loon-prijsspiraal.