Principaal-agentprobleem
Wat is het principaal-agentprobleem?
In een principaal-agentrelatie geeft de principaal een taak aan een agent. De agent neemt beslissingen namens de principaal. Zo ontstaat een probleem wanneer twee dingen samenkomen: de belangen lopen uiteen en de principaal heeft minder informatie dan de agent. Daardoor kan de agent keuzes maken die hemzelf meer opleveren dan de principaal.
Voorbeelden van principaal en agent
| Principaal | Agent | Mogelijk belangenconflict |
|---|---|---|
| Aandeelhouders | Bestuur van een bedrijf | Bestuur zoekt groei en bonus, aandeelhouders zoeken rendement |
| Cliënt | Vermogensbeheerder of adviseur | Adviseur kiest producten met hoge vergoeding |
| Verzekerde | Verzekeraar | Verschillende belangen bij schadeafhandeling |
| Werkgever | Werknemer | Werknemer doet minder dan afgesproken als niemand meekijkt |
Hoe werkt de agency theorie?
De agency theorie bestaat sinds de jaren zeventig en kijkt naar de kosten die ontstaan door de scheiding tussen eigendom en bestuur. Die agentschapskosten bestaan uit drie delen: kosten van toezicht door de principaal, kosten die de agent maakt om zijn betrouwbaarheid te laten zien, en het resterende verlies doordat de agent toch niet altijd optimaal voor de principaal beslist.
Hoe beperk je het principaal-agentprobleem?
- Prikkels: beloning koppelen aan resultaat, bijvoorbeeld aandelenopties of winstdeling. Let op: te sterke prikkels kunnen riskant gedrag uitlokken.
- Toezicht: een raad van commissarissen, accountantscontrole en rapportageplicht. Dat valt onder governance.
- Transparantie: duidelijke informatie over kosten en keuzes.
- Contracten: heldere afspraken over taken en grenzen.
Wat is het verschil tussen het principaal-agentprobleem en moral hazard?
Bij moral hazard neemt iemand meer risico omdat een ander de gevolgen draagt. Dat is vaak een uitvoering van het principaal-agentprobleem: de agent draagt niet het volledige risico van zijn beslissing. Het begrip principaal heeft in de rechtspraak nog andere betekenissen, zoals bij het principaal beroep, maar dat staat los van dit financiële begrip.
Veelgestelde vragen over principaal-agentprobleem
Wat is het principaal-agentprobleem?
Het is het probleem dat iemand die namens een ander beslist, andere belangen kan hebben dan degene voor wie hij werkt, terwijl de opdrachtgever het gedrag niet volledig kan controleren.
Wat is de agency theorie?
De agency theorie, ook principaal-agenttheorie, onderzoekt hoe je afspraken, prikkels en toezicht zo inricht dat een agent handelt in het belang van de principaal.
Wat betekent principaal?
De principaal is de opdrachtgever, degene die taken of beslissingen uitbesteedt aan een ander. In dit verband is dat bijvoorbeeld een aandeelhouder of een cliënt.
Wat is een voorbeeld van een principaal-agentprobleem?
Een directeur (agent) die liever het bedrijf laat groeien voor eigen status dan winst uit te keren, terwijl de aandeelhouders (principaal) vooral rendement willen.