Collectieve goederen
Wat zijn collectieve goederen?
In de economie zijn collectieve goederen (ook publieke goederen) goederen die twee kenmerken hebben. Ten eerste kun je niemand uitsluiten van het gebruik. Ten tweede is er geen rivaliteit: als jij ervan profiteert, blijft er evenveel over voor een ander. Een dijk beschermt iedereen erachter, en meer inwoners maken de bescherming niet kleiner.
Wat zijn de kenmerken van collectieve goederen?
| Kenmerk | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Niet-uitsluitbaar | niemand kan worden uitgesloten | openbare verlichting |
| Niet-rivaliserend | gebruik door de één beperkt een ander niet | defensie |
| Free-rider-probleem | mensen profiteren zonder te betalen | vuurtoren |
Omdat gebruikers niet hoeven te betalen om te profiteren, zal een commerciële aanbieder ze vaak niet leveren. Dat is een vorm van marktfalen. Daarom regelt de overheid ze en financiert ze uit belastingen.
Wat zijn voorbeelden van collectieve goederen?
Zuivere voorbeelden zijn defensie, dijken, openbare verlichting, een vuurtoren en het rechtssysteem. Meestal zijn goederen niet volledig collectief. Wegen, onderwijs, openbaar vervoer en zorg zijn quasi-collectief: er is wel enige uitsluiting of drukte mogelijk, maar de overheid biedt ze toch gezamenlijk aan, omdat ze maatschappelijk nuttig zijn.
Wat is het verschil tussen collectieve en private goederen?
Een privaat goed, zoals een brood, is uitsluitbaar en rivaliserend: wie het eet, laat er niets over voor een ander. Een collectief goed is dat niet. Het verschil bepaalt of de markt het zelf kan leveren.
Collectieve goederen en inferieure goederen
Het woord collectief wordt in het dagelijks leven ook voor andere dingen gebruikt, bijvoorbeeld een collectieve verzekering. Met collectieve goederen in de economie bedoelen we het onderscheid op basis van uitsluiting en rivaliteit. Dat staat los van inferieure goederen, die over inkomenseffecten op de vraag gaan.
Veelgestelde vragen over collectieve goederen
Wat zijn collectieve goederen?
Collectieve goederen zijn goederen of diensten waarvan niemand kan worden uitgesloten en die door meer mensen tegelijk kunnen worden gebruikt zonder dat ze opraken.
Wat is een voorbeeld van een collectief goed?
Een dijk, openbare verlichting, een vuurtoren, defensie en schone lucht zijn voorbeelden: iedereen profiteert, ook wie er niet voor betaalt.
Wat zijn voorbeelden van quasi-collectieve goederen?
Quasi-collectieve goederen zijn gedeeltelijk collectief, zoals onderwijs, wegen, openbaar vervoer en zorg. Uitsluiting of rivaliteit is er soms wel, maar de overheid biedt ze toch collectief aan.
Wat zijn collectieve voorzieningen?
Collectieve voorzieningen zijn diensten en regelingen die de overheid voor de samenleving organiseert en uit gezamenlijke middelen betaalt, zoals politie, onderwijs en infrastructuur.
Wat is het verschil met inferieure goederen?
Inferieure goederen zijn een ander begrip: goederen waarvan je minder koopt als je inkomen stijgt. Collectieve goederen gaan over uitsluiting en rivaliteit.