Marktfalen

Wat is marktfalen?

Marktfalen betekent dat de markt zelf niet tot een efficiënte uitkomst komt. In een ideale markt wegen prijzen alle kosten en baten mee en gaan middelen daarheen waar ze het meest opleveren. Bij marktfalen klopt dat niet: er wordt te veel of te weinig geproduceerd, of goederen komen niet tot stand. Vaak is dat de reden dat de overheid ingrijpt met regels, belastingen of subsidies.

Wat zijn de oorzaken van marktfalen?

Er zijn vier veelgenoemde oorzaken:

• Marktmacht: bij een monopolie of kartel kan een aanbieder prijzen opdrijven. Zie monopolie en kartel.
• Externe effecten: kosten of baten komen terecht bij derden, zoals vervuiling.
• Publieke goederen: iedereen profiteert, ook wie niet betaalt, zoals dijken of straatverlichting. Een commerciële aanbieder ziet daar weinig winst in.
• Informatieverschillen: de ene partij weet meer dan de andere. Zie averechtse selectie en moral hazard.

Voorbeeld van marktfalen

Een fabriek loost afvalwater in een rivier. De kosten daarvan, zoals schoonmaken en schade aan de natuur, zitten niet in de prijs van het product. Het product is daardoor te goedkoop en er wordt meer van geproduceerd dan voor de maatschappij optimaal is. De overheid kan dit corrigeren met een heffing of een verbod, zodat de vervuiler de kosten zelf gaat dragen.

Wat zijn de marktvormen bij marktfalen?

Marktvormen beschrijven hoeveel aanbieders er zijn en hoeveel invloed die hebben op de prijs. Bij volkomen concurrentie is er geen marktmacht. Bij een oligopolie is er een handvol grote aanbieders, bij een monopolie één. Meer informatie vind je op de pagina over marktvormen.

Verschil tussen marktfalen en overheidsfalen

Marktfalen betekent dat de markt het niet goed doet. Overheidsfalen betekent dat overheidsingrijpen zelf tot een slechter resultaat leidt, bijvoorbeeld door hoge uitvoeringskosten of verkeerde prikkels. Het ingrijpen bij marktfalen is daarom een afweging, geen automatische oplossing.