Derivaten
Wat zijn derivaten?
Een derivaat (Engels: derivative) is een contract waarvan de waarde wordt afgeleid van iets anders: de onderliggende waarde. Die kan een aandeel zijn, een obligatie, een grondstof als olie of koper, een valuta, een rente of een index. De naam komt van het Latijnse woord voor afleiden.
Hoe werken derivaten?
Bij een derivaat spreken twee partijen af wat er op een bepaald moment moet gebeuren, afhankelijk van de prijs van de onderliggende waarde. Je kunt een derivaat gebruiken om een risico af te dekken (hedgen) of om te speculeren op een koersbeweging. Een vliegmaatschappij kan bijvoorbeeld de prijs van brandstof vooraf vastleggen, terwijl een speculant alleen inzet op de richting van de olieprijs.
Soorten derivaten
| Soort | Kort uitgelegd |
|---|---|
| Optie | Het recht, geen plicht, om een onderliggende waarde tegen een vaste prijs te kopen (call) of te verkopen (put). |
| Future | Een verplichting om op een vaste datum tegen een vooraf afgesproken prijs te leveren of af te nemen. |
| Swap | Een afspraak om betalingsstromen te ruilen, bijvoorbeeld een vaste rente tegen een variabele rente. |
| CFD | Een contract voor het koersverschil, zonder bezit van het onderliggende product. Zie CFD. |
Voorbeeld van derivaten: een optie op een aandeel
Stel dat een aandeel 50 euro kost. Je koopt een calloptie met een uitoefenprijs van 50 euro voor een premie van 3 euro per aandeel. Staat het aandeel bij afloop op 60 euro, dan is je optie 10 euro waard en is je winst 10 - 3 = 7 euro per aandeel. Staat het aandeel op 50 euro of lager, dan verlies je de premie van 3 euro. Dit is een rekenvoorbeeld met aangenomen bedragen.
Wat zijn de risico’s van derivaten?
- Hefboom: een kleine inleg geeft grote blootstelling, waardoor winst en verlies sneller oplopen. Zie hefboomeffect.
- Tegenpartijrisico: de andere partij kan haar verplichting niet nakomen.
- Liquiditeitsrisico: bij tegenvallende koersen kan een partij extra zekerheden (margin) moeten storten.
- Complexiteit: het is lastig de waarde en de kosten van een contract goed in te schatten. De AFM rekent derivaten tot de complexere beleggingsproducten.
- Koersschommelingen: de volatiliteit van de onderliggende waarde werkt direct door.
Derivaten tegenover aandelen
Een aandeel geeft eigendom in een bedrijf en heeft geen einddatum. Een derivaat is een contract met een looptijd, waarvan de waarde afhangt van een ander product. Je krijgt met een derivaat meestal geen dividend of stemrecht.
Andere betekenissen van derivaten
In de chemie is een derivaat een stof die uit een andere stof is afgeleid, en in de wiskunde is het de afgeleide van een functie. Dit zijn andere betekenissen dan het financiële derivaat.
Veelgestelde vragen over derivaten
Hoe werkt een derivaat?
Twee partijen sluiten een contract waarvan de uitbetaling afhangt van de prijs van een onderliggende waarde op een later moment. Wie goed gokt, wint wat de ander verliest, afgezien van kosten.
Wat zijn voorbeelden van derivaten?
Opties, futures, swaps en contracts for difference (CFD's) zijn de bekendste vormen.
Wat zijn de risico's van derivaten?
Hefboom kan verliezen groter maken dan de inleg, de tegenpartij kan haar verplichting niet nakomen en een contract kan lastig te begrijpen en te waarderen zijn.
Wat is het verschil tussen derivaten en aandelen?
Een aandeel is een stukje eigendom van een bedrijf. Een derivaat is een contract dat de koers van zo'n aandeel volgt, zonder dat je het aandeel bezit, en het heeft vaak een einddatum.
Wat is een derivaat in de chemie?
In de chemie is een derivaat een stof die uit een andere stof is afgeleid. Dat is een andere betekenis dan het financiële derivaat.